پیمان شانگهای

 

 

در سال 1953 پیمانی میان شش کشورفرانسه,هلند,بلژیک ایتالیا,آلمان غربی و لوگزامبورگ بسته میشود که جامعه زغال سنگ و فولاد نامیده میشود.طی سالهای بعد کشورهای بریتانیا وایرلندو دانمارک نیز به این پیمان پیوستند و اینگونه اتحادیه اروپا شکل گرفت.در 1962 یونان به عنوان عضو میهمان به اجلاس مذکور پیوست و عضویت کامل وی منوط به پیش شرط بر قراری دموکراسی شد.در 1975 این کشور با گذار به دموکراسی زسما عضو این اتحادیه شد.این گذاربه دموکراسی را طی سالهای بعد پرتغال و اسپانیا نیز برای عضویت در اتحادیه اروپا طی کردند.

فراهم شدن موقعیت های مطلوب اقتصادی,ایجاد تضمین امنیتی ناشی از عضویت در اتحادیه و توسعه سیاسی موجب ایجاد علاقه روز افزون کشورهای اروپایی برای عضویت در این اتحادیه شد و منوط بودن عضویت دائم در این اتحادیه به احترام به حقوق بشر نظیر آزادی های فردی و حق تجمعات و ایجاد تشکیلات در سالهای جنگ سرد ابزار مساعدی برای گذار چندین کشور اروپایی به دموکراسی شد.این چنین مشی لیبرالی جایگزین مشی تندروانه کمونیستی در بیش از 3 کشور اروپای شرقی شد.

با پایان گرفتن جنگ سرد در اروپا که به دنبال اصلاحات گورباچف و سپس یلتسین صورت گرفت آرایش جدید جهانی به سرعت به سمت دموکراسی پیش رفت.فروپاشی حکومت یوگسلاوی و تجزیه آن به بیش از 5 کشور جدید و عضویت آنان در اتحادیه اروپا و از سوی دیگر گسترش ناتو به شرق به سرعت کشورهای غیر دموکرات را به تحرک واداشت.کناره گیری یلتسین از قدرت و به دستگیری زمام قدرت توسط پوتین که خود سابقه فعالیت در ک گ ب را دارد موجب شد تا گذار این کشور به دموکراسی به وقفه افتد و افزایش بی سابقه بهای نفت بر قدرت دولت پوتین لحظه به لحظه افزوده است.به این ترتیب آرایش جدیدی در هزاره جدید درشرق شکل گرفته که در نوک این پیکان دو کشور چین و روسیه به عنوان قدرتمندترین ناقضان دموکراسی قرار گرفته اند.

پیمان شانگهای که در حقیقت شکل تازه ای از پیمان ورشو است بر این اساس و با هدف جلوگیری از گسترش ناتو به شرق شکل گرفته است.از نکات جالب این پیمان عضویت 7 کشوری است که آشکارا از ناقضان حقوق بشرند.علاوه بر چین و روسیه ,تاجیکستان,ترکمنستان,پاکستان,قزاقستان و ازبکستان همگی کشورهایی هستند که نقض آزادی های اساسی بشر را در دستور کار دارند.به طور مثال قزاقستان تنها 1 نماینده اپوزیسیون در مجلس 300 نفره خود دارد!

اگرچه جمعیت زیاد و پهنه وسیع خاکی تحت این پیمان از ویژگی های استراتژیک آن است اما باید این نکته را از نظر غافل نداشت که اکثریت جمعیت این منطقه بسیار فقیرند و از این رو بازار مصرفی چشمگیری نیستند.از سوی دیگر بخش عظیمی از گستره خاکی مذکور شامل بیابان های سرد آسیای میانه و نواحی یخ زده سیبری است.

از سوی دیگر اکثریت این کشور ها با چالش عظیمی به نام مشروعیت در داخل مواجه اند که عدم ثبات را در آنها نوید میدهد.ضمن آنکه عدم رعایت حق کپی رایت توسط کشورهایی نظیر چین مشکل انتقال تکنولوژی را برای سایر هم پیمانان ایجاد میکند.

بنابراین آلترناتیو دانستن این پیمان از نظر نظامی نسبت به ناتو و از نظر سیاسی با اتحادیه اروپا بیشتر فریب خود است تا واقعیت.

البته بدیهی است که هر کشوری برای توسعه نیازمند داشتن رابطه بویژه با همسایگان خود است لیکن بسنده کردن به این پیمان و چشم بستن به تزلزل هم پیمانان سمی مهلک برای سیاست خارجی کشوری است که امروز سخت نیازمند بازنگری در سیاست خارجه خود است.